Cайт ранги: A A


Бошқа тадбирлар

Гендерга оид қонунчиликни тайёрлаш ва Пекин декларациясини амалга оширишда парламент аъзоларининг роли қандай бўлиши керак?

Гендерга оид қонунчиликни тайёрлаш ва Пекин декларациясини амалга оширишда парламент аъзоларининг роли қандай бўлиши керак?

Хабар берганимиздек, Парламентлараро иттифоқ ва БМТнинг Гендер тенглиги ва аёлларнинг ҳуқуқ ва имкониятларини кенгайтириш бўлими «БМТ аёллар» томонидан ташкил этилган "2030 кун тартиби доирасида гендерга оид қонунчиликни тайёрлаш ва Пекин декларациясини амалга ошириш: парламент аъзоларининг роли" мавзусида экспертлар гуруҳининг онлайн муҳокамаси бўлиб ўтди. Унда иштирок этган Парламентлараро иттифоқ Ижроия қўмитаси аъзоси, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси Спикерининг биринчи ўринбосари A.Саидов қуйидагиларни билдирди.

Парламент томонидан "Пекин +25" кўриб чиқилишини таъминлаш учун устуворликларни белгилаш

 Ўзбекистон аввал бошданоқ Пекин Ҳаракатлар платформасида ҳал қилувчи рол ўйнади. 1995 йилда Пекин шаҳрида бўлиб ўтган Тўртинчи Бутунжаҳон Аёллар Конференсияси ташкил этилганидан бошлаб ҳозирги кунгача Ўзбекистон иккала жинс вакиллари учун ҳуқуқ ва имкониятлари тенг бўлган жамият яратишга интилмоқда.

25 йил давомида Ўзбекистон гендер тенглиги соҳасида изчил тараққиётга эришиб келмоқда, бу эса БМТ Бош котиби Жаноби Олийлари Антониу Гутерреш эътиборини тортди.

БМТ Бош котиби Жаноб Антониу Гутерреш Ўзбекистондаги гендер тенглиги борасидаги сай-ҳаракатлар тўғрисида шундай дейди: "Сўнгги йилларда Ўзбекистон ҳукумати инсон ҳуқуқларига тааллуқли жуда кўп сонли қонунлар, стратегия ва режаларни қабул қилиш ташаббуси билан чиқди. Ҳукумат 125та норматив-ҳуқуқий ҳужжатни қабул қилишни ўз олдига мақсад қилиб қўйди, бундан ташқари, бир қатор бошқа муҳим қонунлар ва тартибга солувчи чора-тадбирлар ишлаб чиқилиб, муҳокама қилинди ва қабул қилинди. Хулоса қилиб айтганда, ушбу мақсадлар мазмунли, конструктив ва муҳим аҳамиятга эга".

Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлигининг ташкил этилиши аёлларнинг ҳуқуқлари бузилишининг олдини олиш ва қулай шарт-шароитлар яратишда пойдевор бўлди. Шунингдек гендер масалалари бўйича статистик маълумотларни тўплаш, таҳлил қилиш ва мониторинг қилиш бўйича - gender.stat.uz ташкил этилди. Ўзбекистон Парламенти Пекин Декларацияси ва Ҳаракат Платформасини амалга оширишда, шунингдек, Пекин + 25 ташаббуси бўйича Ҳисоботни тайёрлаш юзасидан маслаҳат ва мунозараларда фаол иштирок этди.

Ўзбекистон парламенти инсон ҳуқуқларига, гендер масалаларига ва тинчлик ва хавфсизликка риоя қилмасдан барқарор ривожланишга эришиб бўлмайди, деган фикрга қўшилади.

Ўзбекистон Тараққиёт Стратегиясининг асосий устунларидан бири парламент ролини ошириш ва парламент назоратни такомиллаштириш, ички ва ташқи сиёсатнинг энг муҳим вазифаларини ҳал этиш, ҳукуматнинг халқаро фаолияти устидан парламент назоратини амалга оширишдаги ваколатларини янада кенгайтириш ҳисобланади.

Ҳозирги кунда Ўзбекистонда Барқарор ривожланиш мақсадларини амалга оширишнинг Миллий кўрсаткичлари ва механизмлари аниқланган. Гендер масалаларини ўз ичига олган мақсадларга эришиш имконини берувчи ҳуқуқий асосни қуриш орқали БРМларни амалга оширишни қўллаб-қувватлашда Парламент асосий рол ўйнайди.

Ҳозирги вақтда биз БРМ мониторинги бўйича Парламент Комиссияси ташкил этилди. Июль ойида БРМ бўйича Ихтиёрий Миллий Ҳисобот БМТнинг Иқтисодий ва ижтимоий кенгашига (ЭКОСОС) тақдим этилди. Ихтиёрий Миллий Ҳисобот лойиҳаси парламент ва жамоат эшитувларида ҳам муҳокама қилинади.

Сенатдан ташқари Аёллар ва гендер тенглиги бўйича қўмиталар, Қонунчилик палатасида эса Оила ва аёллар масалалари бўйича комиссия тузилган.

Ўтган йили "Aёлларга нисбатан камситишларнинг барча шаклларига барҳам бериш тўғрисидаги конвенция" нинг 40 йиллиги муносабати билан Ўзбекистон иккита янги яъни, "Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида" ва "Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисидаги" қонунларни қабул қилди.

Ўзбекистон парламентаризми тарихида биринчи марта аёл киши Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати раиси этиб сайланди, шу тариқа Ўзбекистон парламентни аёл киши бошқарадиган 56-давлатга айланди. Сенат раиси бир вақтнинг ўзида Гендер тенглик комиссиясини бошқаради. Ушбу комиссия қонун билан белгиланган бўлиб, депутатлар ҳамда инсон ҳуқуқлари бўйича миллий институтлар ва фуқаролик жамияти институтлари вакилларидан иборат.

Парламент қўмиталари мунтазам равишда инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро мажбуриятларнинг бажарилиши тўғрисидаги Ўзбекистоннинг Миллий маърузаларини кўриб чиқадилар ва инсон ҳуқуқлари бўйича тавсияларга риоя қилиш жараёнида, жумладан ҳукумат делегацияларининг эшитувларини ташкил этишда қатнашадилар.

Ҳозирги пайтда Ўзбекистон парламентининг депутатлари БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича кенгаш ва Шартномавий идоралари томонидан кўриб чиқилаётган Миллий маърузаларни кўриб чиқишда қатнашмоқда.

Халқаро инсон ҳуқуқлари мажбуриятларини амалга ошириш учун Миллий ҳаракат режалари ва "Йўл хариталари" парламент палаталари томонидан тасдиқлаш амалиёти жорий этилган.

Шу йилнинг май ойида парламентнинг ҳар иккала палатаси биринчи марта инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро шартномаларнинг бажарилиши тўғрисидаги маълумотни муҳокама қилдилар.

Халқаро ташкилотлар, жумладан, БМТнинг Устав ва шартномавий идораларининг тавсияларини инобатга олган ҳолда, Инсон ҳуқуқлари бўйича Миллий стратегия 2020 йил 22 июнда Президент Фармони билан қабул қилинди.

Ҳозирда Олий Мажлис палаталарида инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро мажбуриятларни бажариш бўйича Парламент Комиссияси тузилмоқда.

 

Ўзбекистон Пекин Ҳаракатлар Платформасининг еттита жиҳати бўйича аёллар зўравонлигига барҳам беришда катта ютуқларга эришди .

Қашшоқлик, таълим ва касбий тайёргарлик имкониятларининг етишмаслиги, соғлиқни сақлаш ва репродуктив саломатлик масалалари, аёлларнинг ҳуқуқларига ҳурматсизлик, экологик муаммолар, қизларга нисбатан камситиш билан боғлиқ гендер муаммолари макроиқтисодий сиёсат, таълим ва соғлиқни сақлаш сиёсати ва гендер масалаларини ҳисобга олган ташаббуслар билан минималлаштирилди.

Тўртинчи Бутунжаҳон Аёллар Конференциясидан олган мажбуриятимизга биноан, Ўзбекистон гендер тенгликни таъминлаш ва ҳаётнинг барча жабҳаларида аёлларнинг ҳуқуқ ва имкониятларини кенгайтириш бўйича доимий чораларни кўрмоқда. Ўзбекистон ҳукумати гендер тенгликка эришиш мақсадларини мамлакатни ривожлантириш стратегиясига бирлаштирди, аёлларнинг ҳуқуқларини қўллаб-қувватлашда фуқаролик жамияти институтларининг ролини кучайтиришга қаратилган ўндан ортиқ қонун ҳужжатлари қабул қилинди, БРМ мақсадларини амалга оширишнинг 32 та гендер кўрсаткичлари қабул қилинди.

Шундай бўлсада, CОВИД-19 глобал пандемиясининг таъсири аёллар кўпроқ ишлайдиган соҳаларга зарба бериб, эркакларга қараганда аёлларга кўпроқ зарар етказмоқда.

Ўзбекистондаги аксарият аёллар таълим ёки тиббиёт соҳасида ишлашни истайдилар ва шу сабабли ушбу икки соҳада ишлайдиган қизлар сони мутаносиб. Ҳолбуки, тиббиёт соҳасида ишлайдиган аёллар сўнгги бир ой ичида Ўзбекистонда CОВИД-19 ҳолатларининг кўпайиши сабабли одатдагидан кўпроқ ишлашга мажбур бўлдилар. Хавфлилига қарамай ўз ишига содиқ қолган ва одамларнинг ҳаётини сақлаб қолган аёллар касаллик юқтириш хавфига қарамай ўз ишини давом эттирмоқдалар.

Глобал пандемия ҳукуматнинг доимий равишда қўллаб-қувватлашга қаратилган ҳаракатларига қарамай, кўплаб аёллар ва қизларни қашшоқликка қайтариб, тараққиётни кўп йиллар орқага сурди. Хусусан, тадбиркор аёлларни ва маҳоратли аёлларни кўпайтириш соҳасидаги ютуқ пандемия туфайли тўхтатилди. Пандемия давом этаётганига қарамай, улар фаолиятини қайта тиклаш бўйича масалалар ҳал қилинмоқда. Мамлакат пандемиядан ўтиб, нормал ҳолатга қайтгач, бизнес ва тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш устувор вазифа бўлиб қолади ва фақат аёл тадбиркорларни қўллаб-қувватлаш билан бунга эришилади.

Қонунчиликда гендер масалаларини ҳисобга олишни таъминлаш бўйича парламент аъзолари учун қўлланма

Гендер масалалари юзасидан қонунчиликни яратиш бўйича қўлланманинг нашр этилиши кўплаб сабабларга кўра муҳимдир, уларнинг айримлари истисносиз сайёрамизнинг ҳар бир фуқаросининг асосий ҳуқуқларини кафолатлаш, барча аъзолар ҳурмат қилинадиган ва бир-бирини ҳурмат қиладиган уйғун жамиятлар яратиш ва истеъдодларнинг тўлиқ имкониятларидан фойдаланишдир.

Қўлланма лойиҳасидан келиб чиқиб, нашр барча даражадаги гендер масалаларини ҳал қилиш учун жуда қисқа ва кенг қамровли воситалар тўпламидир. Ушбу қўлланмада асосий масалаларнинг аксарияти муҳокама қилинган ва таҳлил қилинган. Шунга қарамай, бугунги кунда уруш, табиий офатлар ва пандемия каби фавқулодда вазиятларда аёллар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масалалари эътиборга олинган.

Шунингдек, қўлланмада гендерга оид қонунчилик муаммолари билан шуғулланиш учун жуда фойдали стратегиялар келтирилган. Нодавлат нотижорат ташкилотлари, фуқаролик жамиятлари ва бошқа муҳим томонлар билан ишлаш муҳимлигини таъкидлаш жуда яхши ғоя эди. Бундан ташқари, Қўлланма парламент аъзоларига ХМТ ва Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти, Халқаро валюта жамғармаси, Юнисеф каби халқаро ташкилотларни амалдаги қонунчиликни қайта кўриб чиқишга, янги қонун лойиҳаларини ишлаб чиқишга ва ташвиқот мақсадларини амалга оширишга жалб қилишга қандай ёрдам бериши мумкинлиги тўғрисида кўрсатма бўлиб хизмат қилади.

Парламентлараро Иттифоқдан олинган маълумотлар шуни кўрсатадики, дунёдаги 87 та қонун чиқарувчи орган расмий ёки норасмий аёллар фракциясини ташкил этган. Шахсий тажрибамдан келиб чиқиб шуни айтиб ўтишим мумкинки, Ўзбекистонда Маҳалла ва Оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги ташкил этилиши кутилган самарага олиб келди. Шунингдек, қўлланмада турли мақсадларда миллий аёллар фракциясини ташкил этиш ва улар билан ҳамкорлик қилиш бўйича кўрсатмалар берилиши мумкин.

Мамлакат, минтақа ёки дунё миқёсида гендер тенглиги соҳасидаги муаммоларни муҳокама қилишда қўлдан бой бермаслик керак бўлган яна бир муҳим жиҳат шундаки, кўпчилик парламентлар эркак ва аёлларнинг тенг улушидан иборат эмас. Қўлланма парламент аъзолари учун махсус ишлаб чиқилганлиги сабабли, унда гендер масалалари бўйича кам вакилликка эга бўлиш масаласини ва бу бўшлиқни қандай бартараф этиш бўйича кўрсатмаларни киритиш адолатли бўлар эди. Ва энг муҳими, қўлланма дунёда аёллар тенглиги ва аёллар ҳуқуқлари бўйича воситалар ва манбалар рўйхатини илова сифатида ўз ичига олиши мумкин.

Ўзбекистон парламенти гендер тенгликни таъминлаш ва аёлларнинг ҳуқуқ ва имкониятларини кенгайтиришга қаратилган кун тартибини ва мақсадларини амалга ошириш учун Ўзбекистондаги ва халқаро миқёсдаги барча манфаатдор томонлар билан яқиндан иш олиб бормоқда.

Ўзбекистон ҳукумати ва парламентининг диққатга сазовор ҳамкорлари орасида БМТ Аёллар, УНФПА билан маслаҳатлашувлар, Парламентлараро Иттифоқ билан ҳамкорлик, маҳаллий ННТ ва минтақавий бошқарув органлари билан умумий ташаббуслари мавжуд.

Гендер тенглиги бўйича барча манфаатдор томонлар ўртасидаги ҳамкорликнинг сўнгги мисолларидан бири Мактабгача таълим вазирлигининг ташкил этилиши эди. Ўзбекистон мажбурий ўрта таълим бериш бўйича дунёнинг кўплаб мамлакатларидан олдинда бўлса-да, олий ўқув юртларига аёлларнинг қамраб олиниши бир неча йиллардан бери парламентни ташвишга солмоқда. Ўтказилган тадқиқотлар шуни кўрсатдики, мактабгача таълимда қиз болаларга қараганда кўпроқ ўғил болаларга имкон берадиган асосий сабаб яширин бўлиши мумкин. Вазиятни тубдан ўзгартириш учун Мактабгача таълим вазирлигига қизларни болалар боғчаларига қабул қилиш кўрсаткичларини кузатиб бориш ва ушбу кўрсаткичларни яхшилаш вазифаси юклатилди.

Қўлланмани ҳар бир мамлакат парламентининг ишчи тилига таржима қилишдан ташқари, Парламентлараро Иттифоқ ва БМТ Аёллари унда қайд этилган муаммолар бўйича ташаббус кўрсатишга парламент аъзоларини жалб қилишлари мумкин.

Ушбу ташаббуслар орқали ҳаётига таъсир қиладиган оддий одамлар қайтиши мумкин бўлган интернетда ижтимоий иштирокни яратиш ушбу қўлланмадан амалий фойдаланиш учун яна бир мотивация манбаи бўлиб хизмат қилади.


Кўришлар сони: 515

Депутатлар минбари

Янгиликлар

23.09.2020
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 75-сессиясидаги нутқи

Бундай глобал фалокат сайёрамизда сўнгги юз йилда кузатилмаган эди. Бу офат бутун инсониятнинг заиф ...

23.09.2020
Ижтимоий сўровлар ўтказиш амалиёти яхши самара бермоқда

— Ҳудудларда одил судлов ва коррупция масаласи юзасидан аҳоли фикрини билиш мақсадида ижтимоий сўр...

23.09.2020
Янги таҳрирдаги “Виждон эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисида”ги қонун лойиҳаси халқаро ташкилотлар экспертлари билан муҳокама қилинди

Олий Мажлис Қонунчилик палатасида Демократик институтлар ва инсон ҳуқуқлари бўйича ЕХҲТ бюроси мутахассислари,...

Тадбирлар тақвими